Przedsiębiorcy, którzy wprowadzają towary do obrotu detalicznego, mają obowiązek prawidłowo je oznaczyć. Dotyczy to nie tylko producentów, ale również sprzedawców. Sprawdź, czy postępujesz zgodnie z prawem i co grozi ci, gdy tak nie jest.

Ustawodawca precyzuje, że obrót detaliczny odbywa się w punktach sprzedaży detalicznej, w sklepach, kioskach, na straganach czy kramach i jest ostatnim stadium obrotu towarowego. Jego istotę stanowi oferowanie towarów w niewielkich ilościach nabywcom końcowym, których gros stanowią konsumenci.

Opis po polsku

Wprowadzając towar do obrotu detalicznego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i oznakowując go, trzeba mieć na uwadze przepisy Ustawy o języku polskim z 7 października 1999 roku. Znajdziemy tam wymóg używania języka polskiego do oznaczania towarów czy zamieszczania, wymaganych na podstawie odrębnych przepisów, ostrzeżeń i informacji o nich oraz ich właściwościach. Do odstępstw od tej reguły, wskazanych w ustawie, należą nazwy własne, znaki towarowe, oznaczenia pochodzenia towarów czy informacje wyrażone w powszechnie zrozumiałej formie graficznej (o ile formie tej nie towarzyszy opis – w przeciwnym razie opis ten powinien być sporządzony w języku polskim).

Forma informacji

Obok wymogów dotyczących samej treści informacji, istnieją również przepisy dotyczące jej formy. Otóż informacja dotycząca towaru powinna być umieszczona w sposób wyraźny i nieusuwalny, bezpośrednio na towarze lub w taki sposób, aby z towarem była trwale połączona. Odrębne regulacje w tym zakresie dotyczą ceny.
Na towarze (czyli na jego opakowaniu, etykiecie, załączonej instrukcji) należy zawsze wskazać w sposób jasny i precyzyjny firmę przedsiębiorcy i jego adres, nazwę danego towaru oraz jego cenę. Wskazanie firmy i adresu stanowi podstawowy obowiązek informacyjny i umożliwia nabywcy końcowemu identyfikację podmiotu, który wprowadził towar do obrotu. Podanie nazwy towaru nie może wprowadzać w błąd co do pochodzenia i właściwości towaru.

Cena – aktualna i widoczna

Towar w obrocie detalicznym powinien zostać oznaczony ceną – aktualną i jednostkową. Powszechnie stosowaną praktyką dopuszczoną przez prawo (Rozporządzenie Ministra Finansów z 10 czerwca 2002 roku w sprawie szczegółowych zasad uwidaczniania cen towarów i usług oraz sposobu oznaczania ceną towarów przeznaczonych do sprzedaży) jest umieszczanie cen na wywieszkach, pod którym to pojęciem należy rozumieć niezłączoną trwale z towarem etykietę, tabliczkę lub plakat z wydrukowaną lub napisaną odręcznie ceną i nazwą towaru. Wywieszki takie umieszcza się w miejscu ogólnodostępnym i widocznym dla każdego nabywcy, bezpośrednio przy towarze lub w bliskości towaru, którego wskazana cena dotyczy – w taki sposób, aby nabywca nie pomylił ceny danego produktu z ceną innego, podobnego artykułu. W przypadku wystawienia większej ilości określonego wyrobu, cena uznana będzie za prawidłowo uwidocznioną, jeżeli odpowiednie oznakowanie umieszczone zostanie choćby na jednej sztuce towaru.

Co jest ceną jednostkową?

Na cenówce powinna znaleźć się cena jednostkowa. Jej definicję znajdziemy w Dyrektywie 98/6/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 16 lutego 1998 roku w sprawie ochrony konsumenta przez podawanie cen produktów oferowanych konsumentom. Zgodnie z tym aktem prawnym, cena jednostkowa oznacza cenę końcową (włącznie z podatkiem VAT i wszystkimi pozostałymi podatkami) i dotyczy: ceny za 1 litr lub 1 metr sześcienny – dla towarów przeznaczonych do sprzedaży według objętości, 1 sztukę – dla towarów sprzedawanych na sztuki, 1 kilogram – dla towarów sprzedawanych według masy (możliwe jest tu również podawanie cen jednostkowych według ilości za 100 g) i 1 metr lub 1 metr kwadratowy – dla towarów sprzedawanych według długości lub powierzchni.
Obok informacji na wywieszce, oznaczenie ceną powinno znaleźć się również na pojedynczym opakowaniu towaru. Jak już sygnalizowałam, należy je umieścić w sposób uniemożliwiający łatwe usunięcie. Jedynie towar oznaczony kodem kreskowym, jeżeli spełnia dodatkowe warunki, może nie mieć informacji o cenie na opakowaniu jednostkowym. Gdy detalista wystawia w sklepie zamiast oryginalnych towarów ich imitacje lub atrapy, powinien oznaczyć je ceną w ten sam sposób, w jaki oznaczyłby towary oryginalne.

Uwaga na promocje i wyprzedaże

Dodatkowe regulacje dotyczące ceny przewidziano dla wszelkiego rodzaju promocji czy wyprzedaży. Cenę promocyjną lub obniżoną podaje się wówczas na wywieszce obok przekreślonej ceny dotychczasowej. Jeżeli towar reklamowany jest w gazetce promocyjnej, należy podać jego dwie ceny jednostkowe – sprzed akcji promocyjnej i aktualną – a dodatkowo wskazać datę lub termin obowiązywania promocji.

Dodatkowe wymogi

Na towarach przeznaczonych do sprzedaży konsumenckiej, oferowanych w opakowaniu lub zestawie – zgodnie z Ustawą o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej oraz o zmianie kodeksu cywilnego (ustawa z 27 lipca 2002 roku) – należy zamieścić dodatkowo informacje o producencie lub importerze oraz o kraju pochodzenia danego produktu, informacje o jego dopuszczeniu do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, znak zgodności wymagany przez odrębne przepisy oraz – stosownie do rodzaju towaru – określenie jego energochłonności. Warto też pamiętać, że w zależności od rodzaju danego towaru, odrębne przepisy mogą regulować dalsze obowiązki informacyjne, np. szereg informacji specjalistycznych w przypadku produktów leczniczych czy oznaczenie daty przydatności do spożycia w przypadku artykułów spożywczych.

Szczegółowo o żywności

Jednym z rodzajów towarów, których oznakowanie zostało bardzo szczegółowo uregulowane w przepisach odrębnych, są produkty spożywcze. I tutaj podstawowe różnice występują pomiędzy towarami opakowanymi a towarami bez opakowań lub pakowanymi w momencie sprzedaży. Pierwsza grupa powinna zostać oznakowana m.in. następującymi szczegółowymi danymi: informacją dotyczącą składników występujących w danym produkcie, datą minimalnej trwałości albo terminem przydatności do spożycia, sposobem przygotowania lub stosowania (jeżeli brak tej informacji mógłby spowodować niewłaściwe postępowanie z produktem), zawartością netto lub liczbą sztuk opakowanego towaru, warunkami przechowywania (jeśli oznakowanie towaru zawiera informację o terminie przydatności do spożycia oraz w przypadku, gdy jakość produktu w istotny sposób zależy od warunków jego przechowywania) czy choćby oznaczeniem partii produkcyjnej.
W przypadku drugiej grupy artykułów spożywczych, tj. towarów bez opakowań lub pakowanych w momencie sprzedaży, na wywieszce dotyczącej danego wyrobu muszą znaleźć się m.in. klasa jakości handlowej albo inny wyróżnik jakości handlowej. Dodatkowe informacje na opakowaniach produktów spożywczych dotyczą ich wartości odżywczej. Tutaj szczegółowe obowiązki nakłada na przedsiębiorców Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 25 lipca 2007 roku w sprawie sposobu znakowania żywności wartością odżywczą. Zwrócić należy ponadto uwagę, że dla niektórych kategorii produktów spożywczych (np. dla alkoholi czy mrożonek) ustawodawca przewidział szereg jeszcze bardziej szczegółowych regulacji.

Niewiedza kosztuje

Nieprawidłowe oznakowanie towarów w obrocie detalicznym grozi odpowiedzialnością karną, administracyjną i cywilną. Przykładowo, odpowiedzialność karną przewidziano chociażby za stosowanie w obrocie z konsumentami wyłącznie obcojęzycznego nazewnictwa i oznakowania towarów oraz za naruszenie obowiązku uwidaczniania ceny towaru lub jego ilości. Nieprawidłowe oznakowanie towarów może zatem rodzić daleko idące konsekwencje i koszty – zarówno po stronie przedsiębiorcy, jak i sprzedawcy.

Producenci mają kilka lat na zmianę opakowań
Parlament Europejski przyjął na początku lipca br. nowe przepisy o etykietowaniu żywności. Informacja o wartości odżywczej produktu – kaloriach, zawartości tłuszczu, tłuszczów nasyconych, węglowodanów, cukrów, białek i soli – będzie musiała być czytelnie podana na opakowaniu. Z kolei na liście składników będą musiały widnieć również alergeny. Nowe etykiety mają ułatwić konsumentom szybkie odnalezienie informacji o produkcie podczas zakupów i umożliwić świadomy wybór. Według nowych regulacji m.in. zawartość tłuszczów oraz kaloryczność muszą być podane w przeliczeniu na 100 g lub 100 ml. Wymóg takiego oznakowania nie dotyczy jedynie alkoholi. Nowe opakowania nie pojawią się jednak zbyt szybko na sklepowych półkach. Na wcielenie ich w życie przedsiębiorstwa sektora spożywczego mają od trzech do pięciu lat.
(SSZ)

Małgorzata Jankowska­‑Blank prawnik w BMSP Boryczko Malinowska Świątkowski i Partnerzy

Wiadomości Handlowe, Nr 7-8 (107) Lipiec-Sierpień 2011